Chapter 4 of 17

24%

Telangana (TSBIE)Class 10 Telugu★ 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లో 11 పాఠాలలో మూడవది (జూలై నెల, పేజీలు 26-35). ఇది 'ఆధునిక పద్యం' (చారిత్రక వస్తువు) విభాగానికి చెందినది. ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — అది ఇంకా సేకరించలేదు; ప్రస్తుతానికి ఈ వెయిటేజ్ పాఠం స్థానం, ప్రక్రియ ఆధారంగా మాత్రమే. మూలం: SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 eTextbook (scert.telangana.gov.in) పేజీలు 26-35 నుండి నేరుగా చదవబడింది.

వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మూడవ పాఠం — దాశరథి కృష్ణమాచార్య రచించిన 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి నుండి తీసుకున్న ఆధునిక పద్యాలు. కాకతీయుల కాలం నుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు తెలంగాణ వీరుల చరిత్రను, త్యాగాలను కీర్తించే గేయాలివి — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

⏱ 10 min readMedium difficulty✓ Free · TSBIE syllabus

Worksheet

Podcast

Listen as a conversation

A teacher & a student talk through the chapter — in your language.

Mind Map

The chapter at a glance

Every concept and exam-favourite branch — revisable in 5 minutes.

…

Study Guide

Night-before notes

Key points, glossary and the questions most likely to show up.

…

VocabularyBuild your vocabularyLexiGenome mines the key words and schedules them with spaced repetition.Mine words →

By the end of this chapter you'll be able to…

1'వీర తెలంగాణ' పాఠం దాశరథి కృష్ణమాచార్య 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటిలోని ఎనిమిది పద్యాల సమాహారమని చెప్పగలగడం
2దాశరథి జీవిత విశేషాలు, ఆయన నిజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో పోషించిన పాత్ర వివరించగలగడం
3తెలంగాణ నిజాం విముక్తి పోరాటం నేపథ్యాన్ని సొంత మాటల్లో చెప్పగలగడం
4పద్యంలో ప్రస్తావించిన కాకతీయులు, వీర రుద్రమదేవి, కాపయ్య నాయకుడు, కల్యాణి చాళుక్యులు అనే చారిత్రక ప్రస్తావనలను గుర్తించగలగడం
5'మతం అనే పిశాచి' అనే రూపకం దేనిని సూచిస్తుందో వివరించగలగడం
6ఇచ్చిన పద్యభాగానికి ప్రసంగం, భావం చెప్పగలగడం
7పాఠంలో కొత్తగా పరిచయమైన ఛేకానుప్రాసాలంకారాన్ని ఉదాహరణలతో గుర్తించగలగడం
8పాఠంలో ఉపయోగించిన వివిధ పద్య ఛందస్సులను (ఉత్పలమాల, శార్దూలం/మత్తేభం, సీసం+తేటగీతి) గుర్తించగలగడం

💡

Why this chapter matters

ఈ పాఠం తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమ కవి దాశరథి కృష్ణమాచార్య 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి నుండి తీసుకున్న పద్యాలను బోధిస్తుంది — కాకతీయుల కాలం నుండి నిజాం వ్యతిరేక విముక్తి పోరాటం వరకు తెలంగాణ నేల యొక్క సుదీర్ఘ వీరచరిత్రను ఒకే పాఠంలో బంధించే రచన ఇది. దాశరథి స్వయంగా నిజాంకు వ్యతిరేకంగా జైలుశిక్ష అనుభవించిన ఉద్యమకవి కావడం వల్ల, ఈ పద్యాలు ప్రత్యక్ష అనుభవం నుండి పుట్టిన సాక్ష్యంగా ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి. ఈ అధ్యాయం SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం పేజీలు 26-35 నుండి నేరుగా చదివి రాయబడింది, ఏ గైడు నుండో కాదు.

Before you start — revise these

A 5-minute refresher here will save you 30 minutes of confusion below.

🔗

ఆధునిక పద్యం, చారిత్రక కావ్యం అంటే ఏమిటో ప్రాథమిక అవగాహన

🔗

కాకతీయ సామ్రాజ్యం, వరంగల్లు చరిత్ర గురించి సాధారణ పరిచయం

🔗

నిజాం పాలన, తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం గురించి ప్రాథమిక అవగాహన

🔗

తెలుగు పద్య ఛందస్సుల (ఉత్పలమాల, శార్దూలం, సీసం) ప్రాథమిక గుర్తింపు

వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య

"నాడు నేడును తెలగాణ మొడలేదు శత్రువుల దొంగదాడికి; శ్రావణాభ్ర మటుల గంభీర గర్జాట్టహాసములర నా తెలంగాణ పోవుచున్నది పథాన"

— దాశరథి కృష్ణమాచార్య, రుద్రవీణ

1. ఈ పాఠంలో ఏముంది

'వీర తెలంగాణ' తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) పుస్తకంలోని మూడవ పాఠం (పేజీలు 26-35, జూలై నెలలో బోధించబడేది). ఇది ఆధునిక పద్యం ప్రక్రియకు చెందినది — చారిత్రక అంశాలను వస్తువుగా తీసుకొని దాశరథి కృష్ణమాచార్య రచించిన పద్యావళి ఇది, ఆయన కవితాసంపుటి 'రుద్రవీణ' (దాశరథి సాహిత్యం, మొదటి సంపుటి) నుండి తీసుకోబడింది.

ఈ పాఠం దేని గురించి. తెలంగాణ నేలపై జరిగిన నిజాం వ్యతిరేక విముక్తి పోరాటంలో తెలంగాణ ప్రజలు సముద్రంలో అలల మాదిరిగా ఉవ్వెత్తున లేచారు. ఆ పోరాట హోరును, తెలంగాణ వీరుల తిరుగుబాటు జోరును, వారి మహోన్నత త్యాగాల తీరును దాశరథి ఎనిమిది పద్యాలలో కీర్తిస్తాడు — కాకతీయుల కాలం నాటి తెలంగాణ వైభవం నుండి మొదలుపెట్టి, ఆధునిక నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు తెలంగాణ నేలకు ఉన్న సుదీర్ఘ వీరచరిత్రను ఒక్కతాటిపైకి తీసుకువస్తాడు.

2. కవి పరిచయం — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య (22-7-1925 – 05-11-1987)

జననం, స్వస్థలం. దాశరథి కృష్ణమాచార్య మహబూబాబాద్ జిల్లాలోని చిన్నగూడూరులో జన్మించాడు.
ఉద్యమకవిగా గుర్తింపు. నాటి పాలకులపై ప్రజావ్యతిరేక పోరాటాల్లో ఆచరణాత్మక వైఖరితో ప్రజలను చైతన్యవంతం చేసిన ఉద్యమకవి ఈయన. "నా గీతావళి ఎంత దూరము ప్రయాణంబౌనా అందాక ఈ భూగోళంబునకగ్గి పెట్టైద" అన్నాడు — తన కవిత్వం ఎంత దూరం ప్రయాణిస్తుందో అంతదూరం ఈ లోకానికి మంట పెడతానని అర్థం. నిజాంకు వ్యతిరేకంగా పద్యాలను జైలుగోడలమీద రాసిన ధీరుడు.
తెలంగాణ రచయితల సంఘం స్థాపన. 1952లో దా॥ సి.నారాయణ రెడ్డి, వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామి, దా॥ బిరుదురాజు రామరాజు మొదలగువారితో కలిసి తెలంగాణా రచయితల సంఘాన్ని స్థాపించాడు. వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామితో కలిసి నిజామాబాద్‌లో జైలు శిక్ష అనుభవించాడు.
ప్రధాన రచనలు. అగ్నిధార, రుద్రవీణ, మహేంద్రోదయం, పునర్నవం, కవితాపుష్కం, తిమిరంతో సమరం, అమృతాభిషేకం, ఆలోచనాలోచనాలు (కవితా సంపుటాలు), నవమి (నాటికలు), యాత్రాస్మృతి (స్వీయచరిత్ర). తెలంగాణ ఉద్యమ కావ్యాలలోకెల్ల అగ్రగణ్యమైనది దాశరథి 'అగ్నిధార' — పీడిత ప్రజల మనోభావాలకు ప్రతీకగా నిలిచిన రచన. దీనిని నిజామాబాద్‌లో తన జైలు సహవాసి వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామికి అంకితమిచ్చాడు; 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటిని (ఈ పాఠం తీసుకోబడిన సంపుటి) తెలంగాణ ప్రజానీకానికే అంకితమిచ్చాడు.
సినీ గేయకవిగా, అనువాదకుడిగా. సినీ గేయకవిగా ఆణిముత్యాలవంటి పాటలు రాసి సినిమాపాటకు సాహిత్య గౌరవాన్ని తీసుకువచ్చిన మహాకవి. తెలుగులో గజల్ ప్రక్రియకు ప్రాణంపోసిన దాశరథి 1961లో గాలిబ్ గజళ్ళను అనువదించాడు; ప్రసిద్ధ ఉర్దూకవుల కవిత్వాన్ని అనువదించి విమర్శకుల ప్రశంసలను పొందాడు.
పురస్కారాలు. తెలుగు సాహిత్యానికి చేసిన సేవకుగాను ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1967), కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1974) అందుకున్నాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చివరి ఆస్థానకవి.

3. పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

సముద్రం ఉప్పొంగుతుండగా చూసేవారు అరుదుగా ఉంటారు; సముద్రం చెలియలికట్ట దాటడం ఎవరూ ఊహించలేరు. కాని తెలంగాణ నేల ఈ అరుదైన పరిణామాలను, అద్భుతాలను ప్రపంచానికి చూపెట్టింది. తెలంగాణ నేలమీద జరిగిన నిజాం విముక్తి ఉద్యమంలో తెలంగాణ ప్రజలు సముద్రంలో అలల మాదిరిగా ఉవ్వెత్తున ఉప్పొంగి ఎగిశారు. ఆ హోరును, తెలంగాణ వీరుల తిరుగుబాటు జోరును, మహోన్నత త్యాగాల తీరును దాశరథి పద్యాల్లో వినిపించి పాఠకులను ఉత్తేజితులను చేయడమే ఈ పాఠ్యభాగ ఉద్దేశం.

ఈ కథ ఎందుకు నేటికీ ప్రాసంగికం. తెలంగాణ రాష్ట్రం 2014లో ఏర్పడిన తరువాత, తన సొంత చరిత్రను, తన సొంత వీరులను గుర్తుచేసుకోవడం విద్యార్థులకు ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపు భావాన్ని కలిగిస్తుంది. దాశరథి స్వయంగా ఈ పోరాటంలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించిన కవి కావడం వల్ల, ఈ పద్యాలు కేవలం చారిత్రక వర్ణన కాదు — ప్రత్యక్ష అనుభవం నుండి పుట్టిన సాక్ష్యం.

4. తెలంగాణ మేల్కొలుపు — మొదటి రెండు పద్యాలు

పాఠం ప్రారంభంలో దాశరథి తెలంగాణను ఒక తల్లిగా సంబోధిస్తూ, నిజాం పాలన నుండి విముక్తి పొందిన తొలి వేకువను వర్ణిస్తాడు. రెండో పద్యం ఇలా సాగుతుంది —

"తల్లీ! నీ ప్రతిభా విశేషములు భూత ప్రేత హస్తమ్ములన్ దులైన్ కొన్ని తరాలదాక! ఇపుడద్దుల్ పోయె; సౌదామనీ వల్లీ ఫుల్లవిభావళుల్ బ్రతుకుత్రోవల్ జూపు కాలమ్ములున్ మళ్ళెన్! స్వచ్ఛతరోజ్జ్వల ప్రథమ సంధ్యాభానువు తెంచెడిన్"

పదవిజ్ఞానం (పుస్తకంలో ఇచ్చిన ప్రతిపదార్థం ఆధారంగా) — తల్లీ: అమ్మా; ప్రతిభావిశేషములు: ప్రజ్ఞా విశేషాలు; భూతప్రేత హస్తమ్ములన్: దుర్మార్గుల (చెడు శక్తుల) చేతులలో; దులైన్: పడిపోయినవి, చిక్కుకున్నవి; అడ్డుల్ పోయెన్: అడ్డంకులు తొలగిపోయాయి; సౌదామనీవల్లీ: మెరుపుతీగలు; ఫుల్ల: విచ్చుకున్న; భానువు ఏతెంచెడిన్: సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు.

భావం: "అమ్మా తెలంగాణమా! నీ గొప్పతనపు విశేషాలు కొన్ని తరాల వరకు దుర్మార్గుల చేతులలో చిక్కుకున్నాయి. ఇప్పుడు ఆ అడ్డంకులు తొలగిపోయాయి. విచ్చుకున్న మెరుపు తీగల కాంతి రేఖలు బతుకుతోవ చూపే కాలం వచ్చింది. స్వచ్ఛమైన, కాంతిమంతమైన సూర్యుడు ఉదయించాడు."

మొదటి పద్యంలో దాశరథి తెలంగాణ శంఖనాదాన్ని — ప్రపంచమంతా ఏకకాలంలో మేల్కొన్నట్లుగా అనిపించే హోరుగా — వర్ణిస్తూ, ఉదయించే సూర్యకిరణాలతో ఆకాశగంగా తరంగాలు అన్ని దిక్కులనూ తెలవారేటట్లు చేసినట్లు చిత్రిస్తాడు.

5. కోటిమంది తెలుగు బిడ్డలు — పోరాట శక్తి

మూడు, నాలుగు, అయిదు పద్యాలు తెలంగాణ ప్రజల సామూహిక పోరాటశక్తిని చిత్రిస్తాయి. తాత్పర్యంలో ఈ భావం ఇలా చెప్పబడింది —

"అమ్మా! కోటిమంది తెలుగు పిల్లలను నీ ఒడిలో పెంచావు. వారికి వయసురాగానే చేతులకు కత్తులనిచ్చి, వజ్రసమానమైన భుజపరాక్రమాలను లోకం చూసేటట్లు నిజాంరాజుతో తలపడమన్నావు. ఈ తెలుగు నేలలో ఎంత బలం ఉన్నదో కదా! ఈ తెలంగాణలో గడ్డిపోచకూడా కత్తిబట్టి ఎదిరించింది. తాను గొప్పరాజుననుకొనేవాని గర్వాన్ని అణచేటట్లుగా యుద్ధం సాగించింది. ఏమి జరుగుతుందో తెలియక జగమంతా భయపడిపోయింది. దిగంతాలన్నీ ఆకాశంలో ఇంద్రధనుస్సుల వరుసలతో సయ్యాటలాడాయి."

ఐదో పద్యం తెలంగాణ స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని సముద్రంతో పోలుస్తుంది — నాలుగు వైపుల నుండి సముద్రానికి గండికొట్టి తెలంగాణ నేలంతా స్వాతంత్ర్యపు నీటితో తడుపుతున్నారని, ఉద్రిక్తత కలిగించిన నవాబుల ఆజ్ఞలకు కాలం చెల్లిపోయిందని చెబుతుంది.

6. మతం అనే పిశాచి — సవాళ్ళు, విజయం

ఏడో పద్యం పోరాటంలోని అత్యంత కష్టతరమైన ఘట్టాన్ని చిత్రిస్తుంది — మతోన్మాద హింస. తాత్పర్యం ఇలా చెబుతుంది —

"అమ్మా! మతం అనే పిశాచి తన క్రూరమైన కోరలతో మా నేలను ఆక్రమించి మా గొంతులు కోస్తున్నప్పుడు, ఏ దిక్కూ తోచనప్పుడు, బ్రతుకే భారమైనప్పుడు కూడా తెలుగుదనాన్ని కోల్పోలేదు. రుద్రులు మెచ్చేటట్లు యుద్ధం చేసి చివరకు విజయాన్ని సాధించాం."

ఇక్కడ 'మతం అనే పిశాచి' అనే పదబంధం రజాకార్ల మతోన్మాద హింసను సూచిస్తుంది — నిజాం పాలన చివరి దశలో సాధారణ ప్రజలపై జరిగిన దాడులు, బలవంతపు మత మార్పిడులు వంటి చేదు వాస్తవాలను దాశరథి ఇక్కడ సూటిగా ప్రస్తావిస్తాడు. అయినా తెలుగు జాతి ధైర్యం కోల్పోలేదని, చివరకు విజయం సాధించిందని కవి నొక్కి చెబుతాడు.

దాశరథి 8వ పద్యంలో తెలంగాణ వీరపరంపరను కాకతీయుల నుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు ఒకే తాటిపైకి తెస్తాడు

7. కాకతీయుల నుండి నిజాం వరకు — చారిత్రక వీరపరంపర

ఎనిమిదో పద్యంలో దాశరథి తెలంగాణ చరిత్రలోని నాలుగు వీరఘట్టాలను ఒకే పద్యంలో బంధిస్తాడు —

"కాకతీయుల కంచు గంట మ్రోగిననాడు కరకు రాజులకు తత్తరలు పుట్టె వీర రుద్రమదేవి విక్రమించిన నాడు తెలుగు జెండాలు నర్తించె మింట కాపయ్య నాయకుండేపు సూపిన నాడు పరరాజులకు గుండె పట్టుకొనియె చాళుక్య పశ్చిమాశా పాలనమ్మున కళ్యాణ ఘంటలు గణగణమనె"

భావం: "కాకతీయ రాజుల కంచుగంట మ్రోగినప్పుడు దుర్మార్గులైన శత్రురాజులు కలవరపడ్డారు. రుద్రమదేవి పరాక్రమించినప్పుడు తెలుగు జెండాలు ఆకాశాన రెపరెపలాడాయి. కాపయ్య నాయకుడు తన విజృంభణం చూపినప్పుడు శత్రురాజులకు గుండెలు ఆగిపోయాయి. చాళుక్య రాజులు పశ్చిమ దిక్కున పరిపాలన చేసేటప్పుడు మంగళకరమైన జయధ్వనులు మోగాయి." ఈ నాలుగు పాదాలలో వరుసగా కాకతీయ సామ్రాజ్యం (వరంగల్లు రాజధానిగా), వీర రుద్రమదేవి (కాకతీయ సామ్రాజ్ఞి, పురుష వేషంలో పరిపాలించి పొరుగు రాజ్యాల దండయాత్రలను తిప్పికొట్టిన యోధురాలు), కాపయ్య నాయకుడు (ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలననుండి వరంగల్లును విముక్తం చేసిన సేనానాయకుడు), కల్యాణి చాళుక్యులు (పశ్చిమ చాళుక్య రాజవంశం) — నలుగురు/నాలుగు వీరశకాల ప్రస్తావన ఉంది.

తరువాతి పద్యం (తే.గీ.) ఈ చరిత్రను వర్తమానానికి కలుపుతుంది —

"నాడు నేడును తెలగాణ మొడలేదు శత్రువుల దొంగదాడికి; శ్రావణాభ్ర మటుల గంభీర గర్జాట్టహాసములర నా తెలంగాణ పోవుచున్నది పథాన"

భావం: "నాడు (గతంలో), నేడు (ఇప్పుడు) కూడా తెలంగాణ శత్రువుల దొంగదాడికి ఓడిపోలేదు. శ్రావణమాసంలోని మేఘం గంభీరంగా గర్జించినట్లుగా, నా తెలంగాణ ముందుకు సాగిపోతూనే ఉంది." పురాతన కాలం నుండి నేటి వరకు శత్రువుల దొంగదెబ్బలకు తెలంగాణ ఎప్పుడూ ఓడిపోలేదని, గంభీరమైన గర్జనలతో సాగే వర్షాకాల మేఘంలా తెలంగాణ నిరంతరం ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుందని కవి ముగిస్తాడు.

8. భాషా సౌందర్యం — అలంకారాలు, ఛందస్సు

ఛేకానుప్రాసాలంకారం (కొత్త అలంకారం). హల్లుల జంట అర్థభేదంతో అవ్యవధానంగా (వెంటవెంటనే) ఒకే వాక్యంలో ప్రయోగించడాన్ని ఛేకానుప్రాసాలంకారం అంటారు. ఉదాహరణ — "నీటిలో పడిన తేలు తేలుతదా!" ఇక్కడ 'తేలు' (జంతువు), 'తేలు' (తేలియాడు క్రియ) అనే రెండు పదాలు ఒకేలా వినిపించినా అర్థాలు వేరు — ఇలాంటి ప్రయోగాలను పాఠంలో వెతికి గుర్తించే అభ్యాసం పాఠ్యపుస్తకంలో ఇవ్వబడింది.
రూపకం — తెలంగాణను తల్లిగా (అమ్మా తెలంగాణమా!) పదేపదే సంబోధించడం ద్వారా భూమిపట్ల భావోద్వేగ అనుబంధాన్ని చిత్రించడం.
ఉత్ప్రేక్ష — "నా తెలంగాణ పోవుచున్నది పథాన" వంటి పంక్తుల్లో తెలంగాణను శ్రావణమేఘంతో పోల్చడం.
సమాసాలు — కాకతీయుల కంచుగంట, కల్యాణ ఘంటలు, బ్రతుకుత్రోవ, మహారవము, మతపిశాచి వంటి సంక్లిష్ట సమాసాలు పాఠం నిండా కనిపిస్తాయి — వీటిని విగ్రహవాక్యాలుగా విడదీసి సమాసం పేరు గుర్తించే అభ్యాసం పాఠ్యపుస్తకంలో ఉంది.
ఛందస్సు — ఈ పాఠంలో ఉత్పలమాల (1, 3, 5), శార్దూలవిక్రీడితం/మత్తేభం (2, 4, 6, 7), సీసం+తేటగీతి (8వ పద్యం) కనిపిస్తాయి — దాశరథి ఛందోనైపుణ్యానికి, చారిత్రక వస్తువును ఆధునిక భావోద్వేగంతో మేళవించే శైలికి ఇది తార్కాణం.

వ్యాకరణ అభ్యాసం — సంధులు, సమాసాలు. పాఠం చివర ఇచ్చిన భాషాంశాల అభ్యాసంలో సంధి పదాలను విడదీసి పేరు రాయమని అడుగుతారు — ఉదాహరణకు 'జగమెల్ల' (జగము+ఎల్ల), 'సయ్యాటలాడెన్' (సయ్యాటలు+ఆడెన్), 'ధరాతలమెల్ల' (ధరాతలము+ఎల్ల) వంటివి. అలాగే సమాస పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి సమాసం పేరు గుర్తించే అభ్యాసం కూడా ఉంది — 'కాకతీయుల కంచుగంట', 'కల్యాణ ఘంటలు', 'బ్రతుకుత్రోవ', 'మహారవము', 'వికారదంష్ట్రలు', 'కాంతివార్ధులు', 'తెలంగాణ రాష్ట్రం', 'మతపిశాచి' వంటి సమాస పదాలు పాఠం నిండా ఉన్నాయి. నానార్థాలు (ఉదయము, ఆశ, అబ్రము వంటి పదాలకు వేర్వేరు అర్థాలు), పర్యాయపదాలు (మురళీరవము, కృపాణము, జలధి, జైండా వంటి పదాలకు) కూడా అభ్యాసంలో భాగం.

మీకు తెలుసా? — దాశరథి, వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి బంధం. పాఠ్యపుస్తకం ఒక ప్రత్యేక పెట్టెలో ఈ విషయాన్ని ఇస్తుంది — దాశరథి 1952లో సి.నారాయణ రెడ్డి, వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామి, బిరుదురాజు రామరాజు మొదలగువారితో కలిసి తెలంగాణా రచయితల సంఘాన్ని స్థాపించాడు; వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామితో కలిసి నిజామాబాద్‌లో జైలు శిక్ష అనుభవించాడు; తెలంగాణ ఉద్యమ కావ్యాలలోకెల్ల అగ్రగణ్యమైన 'అగ్నిధార'ను ఆ జైలు సహవాసికే అంకితమిచ్చాడు.

ప్రాజెక్టు పని, సూక్తి. పాఠం చివర పాఠ్యపుస్తకం రెండు ప్రాజెక్టు పనులను సూచిస్తుంది — తెలంగాణా పోరాట నేపథ్యంలో వచ్చిన ఏవైనా రెండు మూడు పాటలు సేకరించి పాడి వినిపించడం, లేదా దాశరథి రాసిన ఏదైనా ఒక పుస్తకం/పాట/కవిత చదివి దాని ఆధారంగా నివేదిక రాసి వినిపించడం. అధ్యాయం చివర ఇచ్చిన సూక్తి — "సంకల్పమే సకల విజయాలకు మూలం, సాధించాలనే తపనే విజయంవైపు వేసే తొలి అడుగు" — తెలంగాణ వీరుల దృఢసంకల్పానికి సరిగ్గా సరిపోయే మాట.

9. పద్యార్థ ఆధారిత అభ్యాసం

పద్యభాగం 1

"తల్లీ! నీ ప్రతిభా విశేషములు భూత ప్రేత హస్తమ్ములన్ దులైన్ కొన్ని తరాలదాక! ఇపుడద్దుల్ పోయె; సౌదామనీ వల్లీ ఫుల్లవిభావళుల్ బ్రతుకుత్రోవల్ జూపు కాలమ్ములున్ మళ్ళెన్! స్వచ్ఛతరోజ్జ్వల ప్రథమ సంధ్యాభానువు తెంచెడిన్"

పదవిజ్ఞానం — భూతప్రేత హస్తమ్ములు: దుర్మార్గుల చేతులు; సౌదామనీవల్లీ: మెరుపుతీగ.

కవి తెలంగాణను ఎవరిగా సంబోధిస్తున్నాడు?
'కొన్ని తరాలదాక దుర్మార్గుల చేతుల్లో చిక్కుకున్నాయి' అంటే ఏ చారిత్రక కాలాన్ని సూచిస్తుంది?
ఈ పద్యంలో కొత్త వెలుగు రావడాన్ని కవి దేనితో పోలుస్తాడు?

పద్యభాగం 2

"కాకతీయుల కంచు గంట మ్రోగిననాడు కరకు రాజులకు తత్తరలు పుట్టె వీర రుద్రమదేవి విక్రమించిన నాడు తెలుగు జెండాలు నర్తించె మింట"

పదవిజ్ఞానం — కరకు రాజులు: క్రూరులైన రాజులు; తత్తరలు: కలవరం, భయం.

ఈ పద్యంలో ప్రస్తావించిన చారిత్రక పాలకవంశం, రాణి ఎవరు?
'తెలుగు జెండాలు నర్తించె మింట' అనే పంక్తి దేనిని సూచిస్తుంది?
ఈ పద్యం ఏ ఛందస్సులో రాయబడింది?

పద్యభాగం 3

"నాడు నేడును తెలగాణ మొడలేదు శత్రువుల దొంగదాడికి; శ్రావణాభ్ర మటుల గంభీర గర్జాట్టహాసములర నా తెలంగాణ పోవుచున్నది పథాన"

పదవిజ్ఞానం — శ్రావణాభ్రము: శ్రావణమాసపు మేఘం; గర్జాట్టహాసము: గంభీరమైన గర్జన.

తెలంగాణను కవి దేనితో పోలుస్తున్నాడు?
'నాడు నేడును ఒడలేదు' అంటే కవి భావం ఏమిటి?
ఈ పద్యం పాఠం ముగింపులో ఎందుకు ఉంచబడింది?

10. సారాంశం

'వీర తెలంగాణ' దాశరథి కృష్ణమాచార్య 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి నుండి తీసుకున్న ఎనిమిది ఆధునిక పద్యాల సమాహారం. తెలంగాణను తల్లిగా సంబోధిస్తూ, నిజాం వ్యతిరేక విముక్తి పోరాటంలో ప్రజల వీరత్వాన్ని, మతోన్మాద హింసను ఎదుర్కొని సాధించిన విజయాన్ని కవి కీర్తిస్తాడు. చివరి పద్యంలో కాకతీయుల కంచుగంట, వీర రుద్రమదేవి పరాక్రమం, కాపయ్య నాయకుని విజృంభణ, కల్యాణి చాళుక్యుల పాలన — వీటన్నింటినీ ఒకే తాటిపైకి తెచ్చి, తెలంగాణ నేల ఎన్నడూ శత్రువులకు లొంగలేదని నొక్కి చెబుతాడు. స్వయంగా ఈ పోరాటంలో పాల్గొని జైలుశిక్ష అనుభవించిన కవి రాసిన ఈ పద్యాలు తెలంగాణ ఉద్యమ కావ్యాలలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

పరిశిష్టం — పదకోశం

పదం	అర్థం
భూతప్రేత హస్తమ్ములు	దుర్మార్గుల చేతులు
సౌదామనీవల్లీ	మెరుపుతీగ
కరకు రాజులు	క్రూరులైన రాజులు
తత్తరలు	కలవరం, భయం
శ్రావణాభ్రము	శ్రావణమాసపు మేఘం
మతపిశాచి	మతోన్మాద హింస (రూపకం)
కళ్యాణ ఘంటలు	విజయసూచక మంగళ ధ్వనులు
జలధి	సముద్రం

Key formulas & results

Everything you need to memorise, in one card. Screenshot this for revision.

పాఠం మూలం

'వీర తెలంగాణ' = దాశరథి కృష్ణమాచార్య, 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి (దాశరథి సాహిత్యం, సంపుటి 1) లోని 8 పద్యాలు

ఇతివృత్తం: తెలంగాణ వీరుల ప్రాశస్త్యం; ప్రక్రియ: ఆధునిక పద్యం

పద్యాల నిర్మాణ క్రమం

తెలంగాణ మేల్కొలుపు (1-2) → పోరాటశక్తి వర్ణన (3-5) → మతోన్మాద సవాలు-విజయం (6-7) → చారిత్రక వీరపరంపర (8)

పద్యార్థ ఆధారిత ప్రశ్నలకు ఈ క్రమం గుర్తుంటే ప్రసంగం సులభంగా గుర్తించవచ్చు

8వ పద్యంలోని నాలుగు వీరశకాలు

కాకతీయుల కంచుగంట → వీర రుద్రమదేవి విక్రమం → కాపయ్య నాయకుని విజృంభణ → కల్యాణి చాళుక్యుల పాలన

ఒకే సీసపద్యంలో నాలుగు వేర్వేరు చారిత్రక కాలాల ప్రస్తావన

దాశరథి జీవిత కాలరేఖ

జననం 22-7-1925 → 1952లో తెలంగాణ రచయితల సంఘం స్థాపన → నిజామాబాద్ జైలుశిక్ష → మరణం 05-11-1987

కవి పరిచయ ప్రశ్నలకు ఈ కాలరేఖ ఉపయోగపడుతుంది

ఛేకానుప్రాసాలంకార నిర్వచనం

హల్లుల జంట + అర్థభేదం + అవ్యవధానంగా (వెంటవెంటనే) ప్రయోగం = ఛేకానుప్రాసాలంకారం

ఉదాహరణ: 'నీటిలో పడిన తేలు తేలుతదా!' — 'తేలు' (జంతువు) vs 'తేలు' (క్రియ)

దాశరథి — వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి బంధం

1952 తెలంగాణ రచయితల సంఘం స్థాపన → నిజామాబాద్ జైలు సహవాసం → అగ్నిధార ఆయనకే అంకితం

కవి పరిచయంలో వ్యక్తిగత సంబంధాలు, రాజకీయ చురుకుదనం చూపే ఉదాహరణ

పాఠంలోని ఛందోరీతులు

ఉత్పలమాల + శార్దూలవిక్రీడితం/మత్తేభం + సీసం+తేటగీతి = 3 రీతులు, 8 పద్యాలలో

ప్రతి పద్యం మొదట ఇచ్చిన సంకేతాక్షరం (ఉ., శా., మ., సీ., తే.గీ.) బట్టి గుర్తించాలి

పాఠం స్థానం

పాఠం 3 / 11, పేజీలు 26-35, జూలై నెల బోధన

దానశీలము (పాఠం 1, జూన్), భిక్ష (పాఠం 10, డిసెంబరు) తరువాత మూడో ప్రాచీన/ఆధునిక పద్య పాఠం

⚠️

Common mistakes & fixes

These are the exact errors that cost students marks in board exams. Read them once, save yourself the trouble.

WATCH OUT

✗ ఈ పాఠంలో తెలంగాణ చరిత్ర అంతా ఒకే కాలానికి చెందినదని అనుకోవడం

✓ 8వ పద్యం నాలుగు వేర్వేరు చారిత్రక కాలాలను ప్రస్తావిస్తుంది — కాకతీయ సామ్రాజ్యం (12-14వ శతాబ్దాలు), వీర రుద్రమదేవి (13వ శతాబ్దం), కాపయ్య నాయకుడు (14వ శతాబ్దం, ఢిల్లీ సుల్తానుల నుండి విముక్తి), కల్యాణి చాళుక్యులు (10-12వ శతాబ్దాలు, వీరు కాలక్రమంలో కాకతీయులకన్నా ముందటివారు). పద్యంలో వరుస కాలక్రమం ప్రకారం కాక, కీర్తి-ఉదాహరణలుగా ప్రస్తావించబడ్డాయి.

WATCH OUT

✗ 'మతం అనే పిశాచి' అనే పదబంధాన్ని సాధారణ మతపరమైన ప్రస్తావనగా అర్థం చేసుకోవడం

✓ ఇది నిజాం పాలన చివరి దశలో రజాకార్ల మతోన్మాద హింసను సూచించే రూపకం — పాఠం దీనిని పరోక్షంగా, కవితాత్మకంగా ప్రస్తావిస్తుంది, ప్రత్యక్ష చారిత్రక వివరణగా కాదు.

WATCH OUT

✗ దాశరథి కేవలం రచయిత మాత్రమే, పోరాటంలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనలేదని అనుకోవడం

✓ దాశరథి నిజాంకు వ్యతిరేకంగా పద్యాలను జైలుగోడలమీద రాసిన ధీరుడు — వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామితో కలిసి నిజామాబాద్‌లో జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. ఈ పద్యాలు దూరం నుండి రాసినవి కావు, ప్రత్యక్ష అనుభవం నుండి పుట్టినవి.

WATCH OUT

✗ పాఠంలోని పద్యాలన్నీ ఒకే ఛందస్సులో ఉన్నాయని అనుకోవడం

✓ పాఠంలో ఉత్పలమాల, శార్దూలవిక్రీడితం/మత్తేభం, సీసం+తేటగీతి — మూడు వేర్వేరు ఛందోరీతులు కనిపిస్తాయి. ప్రతి పద్యం ప్రారంభంలో ఇచ్చిన సంకేతాక్షరాన్ని (ఉ., శా., మ., సీ., తే.గీ.) బట్టి గుర్తించాలి.

WATCH OUT

✗ 'రుద్రవీణ' అనే పేరును దాశరథి తనకోసం పెట్టుకున్నాడని అనుకోవడం

✓ 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటిని దాశరథి తెలంగాణ ప్రజానీకానికే అంకితమిచ్చాడు — తన మరో ప్రసిద్ధ రచన 'అగ్నిధార'ను నిజామాబాద్ జైలు సహవాసి వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామికి అంకితమిచ్చినట్లే, ఈ సంపుటి కూడా వ్యక్తిగత కీర్తి కోసం కాదు.

WATCH OUT

✗ ఈ పాఠాన్ని కేవలం గత చరిత్ర వర్ణనగా మాత్రమే చూడటం

✓ చివరి పద్యం ('నాడు నేడును తెలగాణ మొడలేదు') గతాన్ని వర్తమానంతో కలుపుతుంది — తెలంగాణ నేల ఎప్పుడూ, ఇప్పుడూ కూడా శత్రువులకు లొంగలేదని కవి నొక్కి చెబుతాడు. ఇది కేవలం చారిత్రక వర్ణన కాదు, నిరంతర స్ఫూర్తి సందేశం.

Practice problems

Work through this chapter's problems as a readiness check — reveal each solution, mark yourself honestly, and get your gap report at the end.

Readiness check

Are you exam-ready for వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య?

8 problems from this chapter. Try each one, reveal the worked solution, mark yourself honestly — get your gap report at the end.

8 questions~6 min

5-minute revision

The whole chapter, distilled. Read this the night before the exam.

•'వీర తెలంగాణ' — దాశరథి కృష్ణమాచార్య, 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి, 8 పద్యాలు
•10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) 11 పాఠాలలో మూడవది — జూలై నెల
•దాశరథి కృష్ణమాచార్య (1925-1987) — మహబూబాబాద్ జిల్లా చిన్నగూడూరు జననం
•నిజాంకు వ్యతిరేకంగా పద్యాలు జైలుగోడలపై రాసిన ఉద్యమకవి
•1952 — తెలంగాణ రచయితల సంఘం స్థాపన (సి.నారాయణ రెడ్డి, వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామితో కలిసి)
•అగ్నిధార — వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామికి అంకితం; రుద్రవీణ — తెలంగాణ ప్రజానీకానికి అంకితం
•గజల్ ప్రక్రియను తెలుగులో ప్రవేశపెట్టిన కవి — 1961లో గాలిబ్ గజళ్ళ అనువాదం
•ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1967), కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1974)
•పద్యం 2 — తెలంగాణ మేల్కొలుపు, దుర్మార్గుల చేతుల నుండి విముక్తి వర్ణన
•పద్యాలు 3-5 — కోటిమంది తెలుగు బిడ్డల పోరాటశక్తి, గడ్డిపోచ కూడా కత్తిబట్టడం
•పద్యం 7 — 'మతం అనే పిశాచి' రూపకం, మతోన్మాద హింసను ఎదుర్కొని విజయం
•పద్యం 8 — కాకతీయులు, వీర రుద్రమదేవి, కాపయ్య నాయకుడు, కల్యాణి చాళుక్యులు నాలుగు వీరశకాల ప్రస్తావన
•ఛేకానుప్రాసాలంకారం — హల్లుల జంట అర్థభేదంతో వెంటవెంటనే ప్రయోగం
•ఛందస్సు — ఉత్పలమాల, శార్దూలం/మత్తేభం, సీసం+తేటగీతి

Telangana (TSBIE) marks blueprint

Where the marks come from in this chapter — so you can plan your prep.

Typical chapter weightage: ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం తెలంగాణ SSC తెలుగు అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — ఇంకా సేకరించలేదు. దిగువ వర్గాలు పాఠం స్వభావం (పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు, కవి పరిచయం) ఆధారంగా అంచనా వేయబడ్డాయి, ఖరారు కాదు.

Question type	Marks each	Typical count	What it tests
పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు (ప్రసంగం, భావం, అలంకారం)	2-4	2-3	ఇచ్చిన పద్యానికి ప్రసంగం, భావం, అలంకారం గుర్తించడం — ఈ 11 పాఠాలలో దేని నుండైనా రావచ్చు
కవి పరిచయం	4-5	1	ఏదైనా ఒక కవి జీవిత విశేషాలు, ప్రధాన రచనలు
బహుళైచ్ఛిక / స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు	1	0-2	చారిత్రక ప్రస్తావనలు, పాత్రల గుర్తింపు

Prep strategy

ముందుగా దాశరథి జీవిత విశేషాలు, ముఖ్యంగా నిజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో ఆయన పాత్ర కంఠస్థం చేయండి
8వ పద్యంలోని నాలుగు చారిత్రక ప్రస్తావనలను (కాకతీయులు, రుద్రమదేవి, కాపయ్య నాయకుడు, చాళుక్యులు) క్రమంగా గుర్తుంచుకోండి
'తల్లీ! నీ ప్రతిభా...' పద్యాన్ని (ప్రతిపదార్థంతో సహా) కంఠస్థం చేయండి — ఇది పద్యభాగ ప్రశ్నలకు ప్రామాణికత ఇస్తుంది
ఛేకానుప్రాసాలంకారం ఈ పాఠంలో కొత్తగా పరిచయమైన అంశం — నిర్వచనం, ఉదాహరణ రెండూ సిద్ధం చేసుకోండి

Where this shows up in the real world

This chapter isn't just an exam topic — it lives in the world around you.

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణ

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణ — ప్రసంగం, భావం, అలంకారం మూడు రకాల ప్రశ్నలకూ ఉపయోగపడుతుంది

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం — దాశరథి జీవితం, రచనలు, పోరాట చరిత్ర

తెలంగాణ రాష్ట్ర చరిత్ర

తెలంగాణ రాష్ట్ర చరిత్ర, గుర్తింపు భావనను బలపరచే స్థానిక సందర్భం

కాకతీయులు

కాకతీయులు, రుద్రమదేవి, కాపయ్య నాయకుడు వంటి చారిత్రక వ్యక్తుల గురించి సాంఘిక శాస్త్రం (చరిత్ర) పాఠాలతో అనుసంధానం

ఛేకానుప్రాసాలంకారం వంటి కొత్త వ్యాకరణాంశాలకు ప్రత్యక్ష అభ…

ఛేకానుప్రాసాలంకారం వంటి కొత్త వ్యాకరణాంశాలకు ప్రత్యక్ష అభ్యాస వనరు

Exam strategy

Battle-tested tips from teachers and toppers for this chapter.

పద్యభాగ ప్రశ్నలో ముందుగా ప్రసంగం (పాఠం, కవి పేరు) రాసి, తరువాత భావం రాయండి

కవి పరిచయంలో జననం, ఉద్యమంలో పాత్ర, ప్రధాన రచనలు, పురస్కారాలు వేర్వేరుగా స్పష్టంగా రాయండి

8వ పద్యం అడిగితే నాలుగు చారిత్రక ప్రస్తావనలను (కాకతీయులు, రుద్రమదేవి, కాపయ్య నాయకుడు, చాళుక్యులు) విడివిడిగా గుర్తించి రాయండి

సమయం తక్కువగా ఉంటే పద్యాల క్రమాన్ని (మేల్కొలుపు → పోరాటశక్తి → మతోన్మాద సవాలు-విజయం → చారిత్రక వీరపరంపర) క్రమంగా రాయండి — ఇదే పాఠం యొక్క వెన్నెముక

Going beyond the textbook

For olympiad aspirants and curious learners — topics that build on this chapter.

STRETCH

కాకతీయుల కాలం నుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు తెలంగాణ చరిత్రలోని వీరగాథలను ఒక కాలరేఖ (టైమ్‌లైన్)గా రూపొందించండి

STRETCH

దాశరథి 'వీర తెలంగాణ'ను, ఇదే తరహాలో దేశభక్తిని కీర్తించిన ఇతర తెలుగు కవుల (శ్రీశ్రీ, గురజాడ) రచనలతో పోల్చండి

STRETCH

వీర రుద్రమదేవి పరిపాలన గురించి మరింత పరిశోధించి, ఆమె సైనిక వ్యూహాల గురించి ఒక వ్యాసం రాయండి

STRETCH

రజాకార్ ఉద్యమం, తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం (1946-48) గురించి లోతుగా అధ్యయనం చేసి ఒక నివేదిక తయారుచేయండి

Where else this chapter is tested

CBSE board isn't the only one — other exams test this chapter too.

తెలంగాణ SSC పరీక్ష — తెలుగు (ప్రథమ భాష), పద్యభాగ మరియు కవి పరిచయ ప్రశ్నలు

తెలంగాణ 9వ తరగతి తెలుగు — ఇదే తరహా వాచక నిర్మాణం

తెలంగాణ చరిత్ర, సాంఘిక శాస్త్రం పరీక్షలు — కాకతీయులు, రుద్రమదేవి, నిజాం పోరాటం అంశాలు

AI helpers for this chapter

Generate more practice on the fly, or have the chapter explained at a different level.

⚡

Generate 5 more questions

Fresh MCQs + short-answer items based on this chapter, plus answer keys.

🧠

Explain at a different level

Re-explain the chapter at the level you actually want.

📝 My notes

Saved on this device — sign in to sync · how this works

0/600

Questions students ask

The real ones — pulled from the Q&A community and tutor sessions.

లేదు. తెలుగు వాచకంలో 11 పాఠాలు ఉన్నాయి, పద్యభాగం ప్రశ్నలు వాటిలో దేని నుండైనా రావచ్చు. ఈ అధ్యాయం 11 పాఠాలలో మూడవదైన 'వీర తెలంగాణ'ను మూల పాఠ్యపుస్తకం నుండి పూర్తిగా కవర్ చేస్తుంది; మిగతా పాఠాల కవి పరిచయ పట్టికను విడిగా తయారు చేసుకోవాలి.

కచ్చితమైన కాలక్రమంలో కాదు. కల్యాణి చాళుక్యులు (10-12వ శతాబ్దాలు) కాకతీయులకన్నా (12-14వ శతాబ్దాలు) ముందటివారు. దాశరథి వీటిని కాలక్రమంలో కాక, తెలంగాణ నేల యొక్క నిరంతర వీరత్వానికి ఉదాహరణలుగా ఒకే పద్యంలో ప్రస్తావించాడు.

తెలంగాణ SSC తెలుగు పరీక్షకు సంబంధించిన అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం ఇంకా సేకరించలేదు. ఊహించిన మార్కుల విభజన ఇవ్వడం కంటే, నిజంగా తెలిసింది మాత్రమే చెప్పడం సరైనదని ఈ సైట్ నియమం — మోడల్ పేపర్ దొరికిన తరువాత ఈ విభాగం అప్‌డేట్ అవుతుంది.

మూల గ్రంథం నుండి — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకంలోని పేజీలు 26-35 నేరుగా చదివి, అందులోని పద్యాలు, తాత్పర్యాలు, ప్రతిపదార్థం, వ్యాకరణాంశాల ఆధారంగా రాయబడింది. కొన్ని దట్టమైన సంస్కృత సమాసభరిత పద్యాలు (1, 3-7) పాఠ్యపుస్తకం తానే ఇచ్చిన ఆధునిక తెలుగు తాత్పర్యం ఆధారంగా వివరించబడ్డాయి; ప్రతిపదార్థం అందుబాటులో ఉన్న పద్యం (2వది) యథాతథంగా ఉదహరించబడింది.

Practice more, ask doubts, find a tutor

Telangana (TSBIE) Class 10 mock tests

Telangana (TSBIE) Class 10 PYQs

Ask in Q&A

Telugu flashcards

Related chapters

Students who read వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య usually read these next.

దానశీలము — బమ్మెర పోతన

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మొదటి పాఠం — బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం అష్టమ స్కంధంలోని 'వామన చరిత్ర'లో భాగం. బలి చక్రవర్తి వామనునికి మూడడుగుల నేల దానమివ్వటం, శుక్రాచార్యుని హెచ్చరిక, బలి యొక్క అచంచలమైన సత్యనిష్ఠ, వామనుని త్రివిక్రమ రూపం — అన్నీ తెలుగు వికీసోర్స్‌లోని మూల పద్యాల నుండి ఉదహరించబడ్డాయి.

ఎవరి భాష వాళ్ళకు వినసొంపు — దా॥ సామల సదాశివ

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని రెండవ పాఠం — బహుభాషా పండితుడు దా॥ సామల సదాశివ తన 'యాది' వ్యాససంపుటి నుండి రాసిన భాషావ్యాసం. ప్రతి ప్రాంతపు, ప్రతి భాషకు దాని సొంత పలుకుబడి, నుడికారం ఎంత మధురంగా ఉంటుందో వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా చెప్పే వ్యాసం — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

భిక్ష — శ్రీనాథుడు

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని పదవ పాఠం — కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఒక ఘట్టం. వేదవ్యాస మహర్షి కాశీలో భిక్ష దొరకక కోపంతో నగరాన్ని శపించబోగా, పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో వచ్చి ఆకలి వివేకాన్ని ఎలా కప్పివేస్తుందో బోధించి, ఆతిథ్యమిచ్చిన కథ — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

కొత్తబాట — దా॥ పాకాల యశోదారెడ్డి

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని నాలుగవ పాఠం — డా. పాకాల యశోదారెడ్డి రాసిన కథానిక, పూర్తిగా తెలంగాణ మాండలికంలో రాయబడింది. అక్క-తమ్ముడు ఎద్దుల బండిలో ఊరికి చేరే రెండు గంటల ప్రయాణంలో పాత-కొత్తల మధ్య జరిగే సంఘర్షణను, 'నలుగురు నడిసిందే బాట' అనే సందేశాన్ని చూపించే కథ — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.