Chapter 15 of 17

88%

Telangana (TSBIE)Class 10 Telugu★ ఇది 11 ప్రధాన పాఠాల తరువాత పుస్తకం చివర ఇచ్చిన 'మన ఇతిహాసం రామాయణం' ఉపవాచకంలో నాలుగో కాండం (పేజీలు 140-144). ప్రధాన 11 పాఠాల మాదిరిగా విడిగా 'పాఠం N'గా నంబరు చేయబడలేదు, మార్కుల విభజన పట్టికలో చూపబడలేదు — కాబట్టి దీని ఖచ్చితమైన పరీక్షా ప్రాధాన్యత తెలియదు. ఇది ఊహ కాదు, డిస్‌క్లోజర్ — అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం దొరికే వరకూ ఖచ్చితంగా చెప్పలేము. మూలం: SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 eTextbook (scert.telangana.gov.in) పేజీలు 140-144 నుండి నేరుగా చదవబడింది.

కిష్కింధాకాండం — వాల్మీకి రామాయణం (సంక్షిప్త వచనరూపం)

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) పుస్తకం చివర ఇచ్చిన ఉపవాచకం 'మన ఇతిహాసం రామాయణం'లోని నాలుగో కాండం — హనుమంతుని పరిచయం, రామ-సుగ్రీవ మైత్రి, వాలి వధ, సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం, నలుదిక్కులా వానర సేనల అన్వేషణ, సంపాతి వృత్తాంతం వరకూ. SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

⏱ 8 min readMedium difficulty✓ Free · TSBIE syllabus

Worksheet

Podcast

Listen as a conversation

A teacher & a student talk through the chapter — in your language.

Mind Map

The chapter at a glance

Every concept and exam-favourite branch — revisable in 5 minutes.

…

Study Guide

Night-before notes

Key points, glossary and the questions most likely to show up.

…

VocabularyBuild your vocabularyLexiGenome mines the key words and schedules them with spaced repetition.Mine words →

By the end of this chapter you'll be able to…

1హనుమంతుని తొలి పరిచయాన్ని, రామ-సుగ్రీవ అగ్నిసాక్షి మైత్రిని వివరించగలగడం
2వాలి-సుగ్రీవుల వైరానికి గల కారణాన్ని, దుందుభి పరీక్షను చెప్పగలగడం
3వాలి వధ ఘట్టాన్ని, దాని చుట్టూ ఉన్న నైతిక ప్రశ్నలను (వాలి నిలదీత, రాముని సమాధానం) వివరించగలగడం
4సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకాన్ని, అతని నిర్లక్ష్యంపై రాముని ఆగ్రహాన్ని చెప్పగలగడం
5'సుగ్రీవాజ్ఞ' జాతీయం ఎలా పుట్టిందో వివరించగలగడం
6నలుదిక్కులా పంపిన వానర సేనల ప్రయాణాన్ని క్రమంలో చెప్పగలగడం
7సంపాతి వృత్తాంతాన్ని, అతను సీత జాడను ఎలా తెలిపాడో వివరించగలగడం
8జాంబవంతుడు హనుమంతుని శక్తిని ఎలా గుర్తుచేశాడో సొంత మాటల్లో చెప్పగలగడం

💡

Why this chapter matters

ఈ కాండం హనుమంతుని తొలి పరిచయాన్ని, రామ-సుగ్రీవ మైత్రిని, వాలి వధ చుట్టూ అల్లుకున్న సంక్లిష్ట నైతిక ప్రశ్నలను తెస్తుంది. 'సుగ్రీవాజ్ఞ' అనే నిత్యవాడుక జాతీయం ఇదే కాండం నుండి పుట్టింది. సంపాతి, జాంబవంతుడు వంటి పాత్రలు అనుభవం, ప్రేరణ నాయకత్వానికి ఎంత కీలకమో చూపిస్తాయి. ఈ అధ్యాయం SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం పేజీలు 140-144 నుండి నేరుగా చదివి రాయబడింది.

Before you start — revise these

A 5-minute refresher here will save you 30 minutes of confusion below.

🔗

బాల, అయోధ్య, అరణ్య కాండల కథ (శబరి ఆశ్రమం వరకూ) గురించిన అవగాహన

🔗

జాతీయం (idiom) అనే భాషా భావన గురించిన ప్రాథమిక పరిచయం

🔗

వానర పాత్రలు (హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు) గురించిన సాధారణ పరిచయం

కిష్కింధాకాండం — వాల్మీకి రామాయణం (సంక్షిప్త వచనరూపం)

"పదిరోజుల్లోగా రాకపోతే వాళ్ళకు మరణదండన తప్పదని హెచ్చరించాడు సుగ్రీవుడు. సుగ్రీవుడి ఆజ్ఞ అటువంటిది. దానికి తిరుగులేదు. అందుకే 'సుగ్రీవాజ్ఞ' అనేది జాతీయంగా స్థిరపడింది."

— కిష్కింధాకాండం

1. ఈ పాఠంలో ఏముంది

'మన ఇతిహాసం రామాయణం' ఉపవాచకంలో ఆరు కాండలలో నాలుగోది కిష్కింధాకాండం (పేజీలు 140-144). అరణ్యకాండం చివర ఋష్యమూక పర్వతం వైపు సాగిన సీతాన్వేషణ కథ ఇక్కడ కొనసాగుతుంది. హనుమంతుని తొలి పరిచయం, రామ-సుగ్రీవ మైత్రి, వాలి వధ, సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం, నలుదిక్కులా వానర సేనల అన్వేషణ, సంపాతి వృత్తాంతం — సుందరకాండంలో హనుమంతుని సముద్రలంఘనానికి పునాది వేసే ఘట్టాలు ఇవి.

2. హనుమంతుని పరిచయం, రామ-సుగ్రీవ మైత్రి

ఋష్యమూక పర్వతం నుంచి రామలక్ష్మణులను చూసిన సుగ్రీవుడు గుండెలో రాయిపడ్డట్లయింది — తన అన్న వాలి పంపగా వచ్చారేమోనని భయంతో వణికిపోయాడు. మారువేషంలో వెళ్ళి వారి పరిచయం తెలుసుకుని రమ్మని ఆంజనేయుని ఆదేశించాడు. సన్న్యాసి రూపంలో వారి దగ్గరకు వెళ్ళిన హనుమంతుడు రూపాన్ని పొగిడి, పరిచయం అడిగాడు. తాను సుగ్రీవుని మంత్రిననీ, వాయుపుత్రుడననీ, సుగ్రీవుడు వారితో స్నేహం కోరుతున్నాడనీ చాకచక్యంగా మాట్లాడాడు. హనుమంతుని మాటతీరుకు శ్రీరాముడు ఆకట్టుకున్నాడు — వేదాలను, వ్యాకరణాన్ని క్షుణ్ణంగా చదివినవాడని, మాటకున్న శక్తి అటువంటిదని లక్ష్మణునితో మెచ్చుకున్నాడు.

శ్రీరామ సుగ్రీవులు అగ్నిసాక్షిగా మిత్రులయ్యారు. సీత అన్వేషణలో వానరులు కనుగొన్న నగల మూటను సుగ్రీవుడు చూపించాడు — శ్రీరాముడు వాటిని చూసి కన్నీటి సంద్రమయ్యాడు. కేయూరాలను, కుండలాలను గుర్తుపట్టలేకున్నా, కాలి అందెలను మాత్రం గుర్తుపట్టగలిగాడు లక్ష్మణుడు — "ఆమెకు నిత్యం పాదాభివందనం చేయడంవల్ల నేను వీటిని గుర్తుపట్టా"నన్నాడు. శ్రీరాముడు రావణుని వధించి సీతను తెచ్చిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

3. వాలి వధ

సుగ్రీవుడు తన వృత్తాంతాన్ని వివరించాడు — తన అన్న వాలి కిష్కింధకు రాజు. మాయావి అనే రాక్షసుడు వాలిని యుద్ధానికి ఆహ్వానించి ఒక గుహలోకి వెళ్ళగా, సుగ్రీవుడు బిలద్వారం వద్ద కాచుకున్నాడు. చాలాకాలం గడిచినా అన్న తిరిగిరాకపోవడం, రక్తం గుహలోనుండి బయటకు రావడంతో వాలి మరణించాడనుకుని బండరాయితో బిలద్వారాన్ని మూసి కిష్కింధకు తిరిగివచ్చాడు. మంత్రులు అతణ్ణి రాజును చేశారు. కొంతకాలానికి వాలి తిరిగివచ్చి, సుగ్రీవుడు రాజ్యం చేజిక్కించుకున్నాడని కోపగించి, అతని భార్య రుమను అపహరించి, సుగ్రీవుణ్ణి దేశం నుండి తరిమేశాడు.

శ్రీరాముని బలమెంతో తెలుసుకోవాలనుకున్న సుగ్రీవునికి జవాబుగా, పడి ఉన్న దుందుభి అస్థిపంజరాన్ని కాలి బొటనవేలితో పదియోజనాల దూరం విసిరేశాడు శ్రీరాముడు; ఒకే బాణంతో ఏడు మద్దిచెట్లను చీల్చాడు. సంతోషించిన సుగ్రీవుడు వాలిని యుద్ధానికి ఆహ్వానించాడు. వాలి-సుగ్రీవులు ఒకేలా ఉండటంతో శ్రీరాముడు వాలిని స్పష్టంగా గుర్తించలేక మొదటిసారి బాణం వేయలేదు — సుగ్రీవుడు యుద్ధంలో ఓడి పారిపోయాడు. గుర్తించడానికి వీలుగా మెడలో నాగకేసరపు లతను వేసుకొమ్మని లక్ష్మణుడు సూచించాడు. రెండోసారి వాలి-సుగ్రీవుల పోరు తీవ్రంగా సాగగా, శ్రీరాముడు వాలి వక్షస్థలంలో బాణం నాటాడు.

మరణశయ్యపై ఉన్న వాలి, "ఉత్తముడని పేరుపొందిన నీవు ఇంత అధర్మంగా ఎందుకు ప్రవర్తించావు? నన్ను ఎదిరించి యుద్ధమే చేయలేదు, దొంగదెబ్బ తీశావు" అని నిలదీశాడు. సీత కోసం సుగ్రీవుని ఆశ్రయించవలసి వచ్చిందని, సోదరుని భార్యను చెరపట్టడం అధర్మమని, అందుకే మరణదండన విధించానని శ్రీరాముడు జవాబిచ్చాడు. తన తప్పును తెలుసుకున్న వాలి పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. భార్య తార, కుమారుడు అంగదుల బాధ్యతను సుగ్రీవునికి అప్పజెప్పి, తన మెడలోని దివ్యమైన సువర్ణమాలను (వాలి బతికున్నంతకాలం శక్తినిచ్చే మాల) సుగ్రీవునికిచ్చి వాలి తన జీవితాధ్యాయం ముగించాడు.

కిష్కింధాకాండంలోని ఘట్టాలు — వానర మైత్రి నుండి సముద్రలంఘనానికి ముందు ఆఖరి సన్నాహం వరకూ

4. సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం, సుగ్రీవాజ్ఞ

కిష్కింధకు రాజుగా సుగ్రీవుడు, యువరాజుగా అంగదుడు పట్టాభిషిక్తులయ్యారు. తండ్రి ఆజ్ఞమేరకు పద్నాలుగు సంవత్సరాల వరకూ ఏ గ్రామంలోగానీ నగరంలోగానీ తాను అడుగుపెట్టనని చెప్పి పితృవాక్య పరిపాలనను మరోమారు చాటుకున్నాడు శ్రీరాముడు. వర్షాకాలం పోయాక సీతాన్వేషణ ప్రయత్నం ప్రారంభించమని సుగ్రీవుణ్ణి ఆదేశించాడు.

కాలం గడుస్తున్నకొద్దీ సుగ్రీవుడు రాజభోగాలలో మైమరచిపోయాడు. సీతాదేవి ఎడబాటువల్ల నిలువునా నీరవుతున్న శ్రీరాముడు, నిర్లక్ష్యం వహించిన సుగ్రీవునిపై ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకుంది. లక్ష్మణుని ఆగ్రహాన్ని తార శాంతింపజేసింది. సుగ్రీవుడు సీతాన్వేషణకు శ్రీకారం చుట్టాడు. దానికోసం వివిధ ప్రాంతాలలోగల వానర వీరులను రావలసిందిగా చెప్పమని హనుమంతుణ్ణి ఆజ్ఞాపించాడు — పదిరోజుల్లోగా రాకపోతే వాళ్ళకు మరణదండన తప్పదని హెచ్చరించాడు సుగ్రీవుడు. సుగ్రీవుడి ఆజ్ఞ అటువంటిది, దానికి తిరుగులేదు — అందుకే 'సుగ్రీవాజ్ఞ' అనేది జాతీయంగా స్థిరపడింది.

5. నలుదిక్కులా వానర సేనల ప్రయాణం

వానరుల రాకను గురించి తెలిపిన శ్రీరాముడు, సీతజాడను తెలుసుకోవడం, రావణుని నివాసాన్ని పసిగట్టడమే ప్రధాన కర్తవ్యమని నొక్కిచెప్పాడు. నలుదిక్కులకు వానర వీరులను సుగ్రీవుడు పంపాడు — తూర్పు దిక్కుకు వినతుని నాయకత్వంలో, దక్షిణ దిక్కుకు అంగదుని నాయకత్వంలో హనుమంతుడు-జాంబవంతుడు మొదలైనవారితో కూడిన సేనను, మేనమామ సుషేణుని నాయకత్వంలో పడమరకు, శతబలి నాయకత్వంలో ఉత్తర దిక్కుకు సేనలను పంపాడు. ప్రతి ప్రాంతం గురించి వివరంగా చెప్పాడు సుగ్రీవుడు. సీతాన్వేషణను సఫలం చేయగల సమర్థుడు హనుమంతుడేనని సుగ్రీవుని నమ్మకం — తన పేరు చెక్కబడిన ఉంగరాన్ని శ్రీరాముడు హనుమంతునికి ఇచ్చాడు, సీత దీన్ని చూస్తే హనుమను రామదూతగా నమ్ముతుందని.

6. దక్షిణ దిక్కు అన్వేషణ — రిక్షబిలం, స్వయంప్రభ

సీతాన్వేషణకు బయలుదేరి నెలరోజులు కావస్తున్నా దక్షిణ దిక్కు వానరులకు ఏ ఆధారం దొరకలేదు. కృతజ్ఞతతో విన్నవించుకున్న హనుమంతుడు రావణుడు సీతను దక్షిణం వైపే తీసుకెళ్ళాడని ధీమాగా వ్యక్తం చేశాడు. నిరాశపడకుండా ముందుకు సాగమని అంగదుడు అందరినీ ప్రేరేపించాడు. హనుమదాదులు ఒక పెద్ద గుహద్వారానికి చేరుకున్నారు — అది 'ఋక్షబిలము', ఒక రాక్షసి అధీనంలో ఉంది. ఆకలిదప్పులతో పీడిస్తున్న వానరులను స్వయంప్రభ అనే యోగిని అనుగ్రహించి ఆకలిదప్పులను తీర్చింది. ఆమె తపఃప్రభావం వల్ల క్షణాల్లో వానరులు ఒక పెద్ద సముద్రపు ఒడ్డుకు చేరుకున్నారు — ఆ సముద్రం పేరు 'మహోదధి'.

7. సంపాతి వృత్తాంతం

సముద్రతీరంలో వానరులంతా సమావేశమయ్యారు. సీత జాడ కనిపెట్టకుండా సుగ్రీవుని ఎదుట నిలవలేమని కలవరపడుతుండగా, వారి మాటల్లో 'జటాయువు' ప్రస్తావన వచ్చింది. అది విన్న సంపాతి (జటాయువుకు అన్న, పక్షిరాజు) రెక్కలు లేక పడి ఉన్నవాడు, తన సోదరుని మరణానికి ఎంతో విలపించాడు. లంకలో సీత ఉన్న పరిస్థితులను దివ్యదృష్టితో చూసి కళ్ళకుకట్టినట్లు వివరించి, లంకకు ఎలా వెళ్ళాలో చెప్పాడు. ఆశ్చర్యకరంగా సంపాతికి రెక్కలు మొలిచాయి — తన రెక్కల బలాన్ని తెలుసుకోవడానికి రివ్వున ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు సంపాతి.

8. జాంబవంతుని ప్రేరణ, హనుమంతుని శక్తి జ్ఞాపకం

వానర వీరులు బలపరాక్రమాలను ప్రదర్శించడం ద్వారానే సీతాన్వేషణ సఫలమౌతుందని నిశ్చయానికి వచ్చారు. కానీ వంద యోజనాలు వెళ్ళి తిరిగిరాగలవారెవరని తర్జనభర్జన పడుతున్నారు. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో కార్యహాని కలగకుండా కాపాడగలవాడు హనుమంతుడొక్కడేనని నిగ్గుదేల్చాడు జాంబవంతుడు. హనుమంతుడు ఒకచోట ఏకాంతంగా కూర్చుని ఉన్నాడు. జాంబవంతుడు హనుమంతుని శక్తియుక్తులను గుర్తుచేస్తూ ప్రేరేపించాడు — "నేను మేరుపర్వతాన్ని అనాయాసంగా చుట్టగలను, భూమండలాన్ని సముద్రంలో ముంచగలను, గ్రహనక్షత్రాలను అధిగమించగలను, పర్వతాలను నుగ్గు చేయగలను, మహాసముద్రాలను అవలీలగా దాటగల"నని హనుమంతుడు తన శక్తిని గుర్తుచేసుకుని ఆత్మశక్తిని ప్రకటించాడు.

వానరులు రెట్టించిన ఉత్సాహంతో అతణ్ణి అభినందించారు. తాను లంఘించే సమయంలో బలాన్ని భూమి భరించలేదని, మహేంద్రపర్వత శిఖరాలు మాత్రమే దానికి తగినవని హనుమంతుడు మహేంద్రగిరికి బయలుదేరాడు — ఇక్కడితో కిష్కింధాకాండం ముగుస్తుంది, సుందరకాండంలో సముద్రలంఘన ఘట్టం కొనసాగుతుంది.

9. భాషా సౌందర్యం — ఈ కాండంలో పుట్టిన జాతీయాలు

సుగ్రీవాజ్ఞ (కొత్త జాతీయం). పదిరోజుల్లోగా రాకపోతే మరణదండన తప్పదని సుగ్రీవుడు వానర వీరులను హెచ్చరించిన ఘట్టం నుండే 'సుగ్రీవాజ్ఞ' అనే జాతీయం పుట్టింది — తిరుగులేని, తప్పనిసరిగా పాటించవలసిన కఠినమైన ఆజ్ఞను నేటికీ ఈ పదంతో వ్యవహరిస్తారు.

వాలి వధ గురించిన నైతిక చర్చ. వాలి తన మరణ సమయంలో శ్రీరాముని 'దొంగదెబ్బ' తీశాడని నిలదీయడం, శ్రీరాముడు ధర్మసూక్ష్మంతో సమాధానమివ్వడం — ఈ సంవాదం తెలుగు సాహిత్య విమర్శలో "వాలివధ ధర్మమా, అధర్మమా" అనే చర్చకు నాంది. ఇది రామాయణంలో నీతి, ధర్మం సంక్లిష్టమైనవని, ఏకపక్షంగా నిర్ణయించలేమని చూపే ముఖ్యఘట్టం.

10. గద్యభాగ ఆధారిత అభ్యాసం

భాగం 1

"హనుమంతుని మాటతీరుకు శ్రీరాముడు ఆకట్టుకున్నాడు. లక్ష్మణుడితో 'ఇతడు వేదాలను, వ్యాకరణాన్ని క్షుణ్ణంగా చదివాడన్నది నిశ్చయం. లేకపోతే మాటల్లో ఇంత స్పష్టత ఉండదు' అని మెచ్చుకున్నాడు."

పదవిజ్ఞానం — క్షుణ్ణంగా: పూర్తిగా, సమగ్రంగా; స్పష్టత: తేటదనం.

హనుమంతుని మాటతీరు ఎవరిని ఆకట్టుకుంది?
శ్రీరాముడు హనుమంతుని ఏ గుణాన్ని మెచ్చుకున్నాడు?
ఇది హనుమంతుని ఏ ప్రతిభను చూపిస్తుంది?

భాగం 2

"మరణశయ్యపై ఉన్న వాలి, 'ఉత్తముడని పేరుపొందిన నీవు ఇంత అధర్మంగా ఎందుకు ప్రవర్తించావు? నిన్ను ఎదిరించి యుద్ధమే చేయలేదు, దొంగదెబ్బ తీశావు' అని నిలదీశాడు."

పదవిజ్ఞానం — మరణశయ్య: మరణానికి ముందు పడుకునే స్థితి; నిలదీయు: నిగ్గదీసి అడుగు.

వాలి శ్రీరాముణ్ణి ఏమని నిలదీశాడు?
శ్రీరాముడు వాలి వధకు ఏ కారణం చెప్పాడు?
వాలి తుది కోరిక ఏమిటి?

భాగం 3

"పదిరోజుల్లోగా రాకపోతే వాళ్ళకు మరణదండన తప్పదని హెచ్చరించాడు సుగ్రీవుడు. సుగ్రీవుడి ఆజ్ఞ అటువంటిది. దానికి తిరుగులేదు. అందుకే 'సుగ్రీవాజ్ఞ' అనేది జాతీయంగా స్థిరపడింది."

పదవిజ్ఞానం — మరణదండన: మరణశిక్ష; తిరుగులేదు: మార్పు చేయలేనిది.

సుగ్రీవుడు వానర వీరులను ఏమని హెచ్చరించాడు?
'సుగ్రీవాజ్ఞ' జాతీయం ఎలా పుట్టింది?
ఈ జాతీయాన్ని నేడు ఎలాంటి సందర్భాల్లో వాడతారు?

11. సారాంశం

కిష్కింధాకాండం హనుమంతుని తొలి పరిచయంతో మొదలై, రామ-సుగ్రీవుల అగ్నిసాక్షి మైత్రితో కొనసాగుతుంది. వాలి-సుగ్రీవుల వైరం, దుందుభి పరీక్ష, వాలి వధ, వాలి తుది కోరిక మేరకు తార-అంగదుల బాధ్యతను సుగ్రీవునికి అప్పగించడం వంటి భావోద్వేగభరిత ఘట్టాలు ఇందులో ఉన్నాయి. సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం, అతని నిర్లక్ష్యంపై రాముని ఆగ్రహం, 'సుగ్రీవాజ్ఞ' జాతీయం పుట్టుక తరువాత కథను నడిపిస్తాయి. నలుదిక్కులా పంపిన వానర సేనల్లో దక్షిణ దిక్కు బృందం రిక్షబిలం, స్వయంప్రభ, సంపాతి వృత్తాంతాల ద్వారా సీత లంకలో ఉన్నట్లు నిర్ధారణ పొందుతుంది. జాంబవంతుని ప్రేరణతో హనుమంతుడు తన శక్తిని గుర్తెరిగి, సముద్రలంఘనానికి సిద్ధపడటంతో కిష్కింధాకాండం ముగుస్తుంది.

పరిశిష్టం — పదకోశం

పదం	అర్థం
సుగ్రీవుడు	కిష్కింధ రాజు, వాలి సోదరుడు, రాముని మిత్రుడు
వాలి	సుగ్రీవుని అన్న, కిష్కింధ పూర్వ రాజు
దుందుభి	వాలి పూర్వం సంహరించిన రాక్షసుడు, అతని అస్థిపంజరంతో రాముని బలం పరీక్షించారు
సుగ్రీవాజ్ఞ	తిరుగులేని, కఠినమైన ఆజ్ఞను సూచించే జాతీయం
అంగదుడు	వాలి కుమారుడు, కిష్కింధ యువరాజు
ఋక్షబిలము	దక్షిణ దిక్కు అన్వేషణలో వానరులు చేరుకున్న గుహ
సంపాతి	జటాయువుకు అన్న, పక్షిరాజు, సీత జాడను తెలిపినవాడు
మహోదధి	వానరులు చేరుకున్న సముద్రం
జాంబవంతుడు	హనుమంతునికి తన శక్తిని గుర్తుచేసి ప్రేరేపించిన వానర వృద్ధుడు

Key formulas & results

Everything you need to memorise, in one card. Screenshot this for revision.

హనుమంతుని తొలి పరిచయం

సుగ్రీవుని అనుమానం → హనుమంతుడు సన్న్యాసి వేషంలో వచ్చి పరిచయం → రాముని మెప్పు (వేదాలు, వ్యాకరణం తెలిసినవాడని) → రామ-సుగ్రీవ మైత్రి

హనుమంతుని వాక్చాతుర్యానికి తొలి నిదర్శనం

వాలి-సుగ్రీవుల వైరం

మాయావి యుద్ధ ఆహ్వానం → వాలి గుహలోకి వెళ్ళడం → సుగ్రీవుడు బిలం మూయడం → వాలి తిరిగివచ్చి సుగ్రీవుణ్ణి తరమడం, రుమను అపహరించడం

వాలి వధకు నేపథ్యం

రాముని బల నిరూపణ

దుందుభి అస్థిపంజరం 10 యోజనాల దూరం విసరడం + ఒకే బాణంతో 7 మద్దిచెట్లు చీల్చడం

సుగ్రీవుని నమ్మకాన్ని పొందడానికి రాముడు చేసిన బల ప్రదర్శన

వాలి వధ నైతిక ప్రశ్న

వాలి ఆరోపణ: 'దొంగదెబ్బ తీశావు' vs రాముని సమాధానం: 'సోదరుని భార్యను చెరపట్టడం అధర్మం, దండన తగినది'

రామాయణంలో నీతి-ధర్మ సంక్లిష్టతకు ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ

సుగ్రీవాజ్ఞ జాతీయం

10 రోజుల్లో రాని వానర వీరులకు మరణదండన హెచ్చరిక → తిరుగులేని కఠిన ఆజ్ఞ → 'సుగ్రీవాజ్ఞ' జాతీయం

ఈ కాండం నుండి పుట్టిన అత్యంత ప్రసిద్ధ జాతీయం

నలుదిక్కుల సేనా విభజన

తూర్పు: వినతుడు + దక్షిణ: అంగదుడు (హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు) + పడమర: సుషేణుడు + ఉత్తరం: శతబలి

దక్షిణ దిక్కు బృందమే సీత జాడను కనిపెట్టింది

దక్షిణ దిక్కు అన్వేషణ క్రమం

ఋక్షబిలము → స్వయంప్రభ సహాయం → మహోదధి తీరం → సంపాతి వృత్తాంతం (సీత లంకలో ఉందని తెలియడం) → జాంబవంతుని ప్రేరణ → హనుమంతుడు మహేంద్రగిరికి బయలుదేరడం

కిష్కింధాకాండం ముగింపు, సుందరకాండానికి వారధి

⚠️

Common mistakes & fixes

These are the exact errors that cost students marks in board exams. Read them once, save yourself the trouble.

WATCH OUT

✗ హనుమంతుడు మొదటిసారే వానర సైన్యాధిపతిగా రాముణ్ణి కలిశాడని అనుకోవడం

✓ హనుమంతుడు మొదట సుగ్రీవుని మంత్రిగా, సన్న్యాసి వేషంలో వచ్చి రామలక్ష్మణుల పరిచయం తెలుసుకున్నాడు — ఇది అతని రాయబారం, వాక్చాతుర్యం తొలిసారి కనిపించిన ఘట్టం. సైన్యాధిపతిగా కాదు, దూతగా వచ్చాడు.

WATCH OUT

✗ వాలి-సుగ్రీవులు శత్రువులుగానే పుట్టారని అనుకోవడం

✓ వాలి-సుగ్రీవులు సోదరులు — మాయావి అనే రాక్షసుని ఉదంతంలో జరిగిన అపార్థం (వాలి మరణించాడని సుగ్రీవుడు భావించడం) వల్లే వారి మధ్య వైరం మొదలైంది, పుట్టుకతోనే శత్రుత్వం లేదు.

WATCH OUT

✗ రాముడు వాలిని నేరుగా ఎదురుగా నిలిచి యుద్ధం చేసి వధించాడని అనుకోవడం

✓ వాలి-సుగ్రీవులు ఒకేలా కనిపించడం వల్ల మొదటిసారి రాముడు గుర్తించలేక బాణం వేయలేదు. లక్ష్మణుని సూచనతో సుగ్రీవుడు మెడలో నాగకేసరపు లత వేసుకున్న తరువాత, మాటుగా ఉండి బాణం సంధించాడు — ఇదే వాలి 'దొంగదెబ్బ' అని నిందించిన అంశం.

WATCH OUT

✗ సంపాతికి మొదటి నుండే రెక్కలున్నాయని, అతను స్వేచ్ఛగా ఎగరగలడని అనుకోవడం

✓ వానరులు కలిసినప్పుడు సంపాతికి రెక్కలు లేక పడి ఉన్నాడు — సీత జాడ చెప్పిన తరువాతే ఆశ్చర్యకరంగా అతనికి రెక్కలు మొలిచాయి, అప్పుడే ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు.

WATCH OUT

✗ హనుమంతుడు ఎవరి ప్రేరణా అవసరం లేకుండానే స్వయంగా సముద్రలంఘనానికి సిద్ధపడ్డాడని అనుకోవడం

✓ పాఠం ప్రకారం హనుమంతుడు ఏకాంతంగా, మౌనంగా కూర్చుని ఉన్నాడు — జాంబవంతుడు అతని శక్తియుక్తులను ప్రత్యేకంగా గుర్తుచేసి ప్రేరేపించిన తరువాతే హనుమంతుడు తన ఆత్మశక్తిని ప్రకటించి బయలుదేరాడు. ఇది ప్రేరణ, గురుతుల్యుల ప్రోత్సాహం ఎంత కీలకమో చూపే ఘట్టం.

WATCH OUT

✗ నలుదిక్కులా పంపిన నాలుగు వానర బృందాలూ సమానంగా విజయం సాధించాయని అనుకోవడం

✓ పాఠం స్పష్టంగా చెప్పినట్లు దక్షిణ దిక్కు బృందం మాత్రమే (అంగదుడు, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు నేతృత్వంలో) సంపాతి ద్వారా సీత జాడను కనుగొంది — ఎందుకంటే రావణుడు సీతను దక్షిణం వైపే తీసుకెళ్ళాడు. తూర్పు, పడమర, ఉత్తర బృందాల ఫలితాల గురించి పాఠం ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించలేదు.

Practice problems

Work through this chapter's problems as a readiness check — reveal each solution, mark yourself honestly, and get your gap report at the end.

Readiness check

Are you exam-ready for కిష్కింధాకాండం — వాల్మీకి రామాయణం (సంక్షిప్త వచనరూపం)?

8 problems from this chapter. Try each one, reveal the worked solution, mark yourself honestly — get your gap report at the end.

8 questions~6 min

5-minute revision

The whole chapter, distilled. Read this the night before the exam.

•కిష్కింధాకాండం — వాల్మీకి రామాయణంలో నాలుగో కాండం, 'మన ఇతిహాసం రామాయణం' ఉపవాచకంలో భాగం
•హనుమంతుని తొలి పరిచయం — వాక్చాతుర్యంతో రాముని మెప్పు పొందడం
•రామ-సుగ్రీవ అగ్నిసాక్షి మైత్రి — సీత కోసం రావణ వధ, సుగ్రీవ రాజ్య పునరుద్ధరణ ప్రతిజ్ఞలు
•వాలి-సుగ్రీవుల వైరం — మాయావి ఉదంతం నుండి మొదలైంది
•దుందుభి పరీక్ష — రాముని బల ప్రదర్శన
•వాలి వధ — నైతిక ప్రశ్నలతో కూడిన ఘట్టం, వాలి తుది కోరిక
•సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం, నిర్లక్ష్యం, రాముని ఆగ్రహం
•'సుగ్రీవాజ్ఞ' జాతీయం పుట్టుక — తిరుగులేని కఠిన ఆజ్ఞ
•నలుదిక్కులా వానర సేనలు — దక్షిణ దిక్కు బృందం సఫలం
•సంపాతి వృత్తాంతం, జాంబవంతుని ప్రేరణ — సుందరకాండానికి వారధి

Telangana (TSBIE) marks blueprint

Where the marks come from in this chapter — so you can plan your prep.

Typical chapter weightage: ఇది ఉపవాచకం (సప్లిమెంటరీ రీడర్) కావడం వల్ల, ప్రధాన 11 పాఠాల మాదిరిగా మార్కుల విభజన పట్టికలో ప్రత్యేకంగా చూపబడలేదు. దీని ఖచ్చితమైన పరీక్షా ప్రాధాన్యత తెలియదు — అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం దొరికే వరకూ ఊహించి చెప్పడం సరికాదు. దిగువ వర్గాలు సాధారణ అవగాహన కోసం మాత్రమే.

Question type	Marks each	Typical count	What it tests
బహుళైచ్ఛిక	అనిశ్చితం	అనిశ్చితం	కథా ఘట్టాల క్రమం, పాత్రల గుర్తింపు, సంఘటనల వివరాలు
గద్యభాగం	అనిశ్చితం	అనిశ్చితం	ఇచ్చిన గద్యభాగానికి సందర్భం, భావం వివరించడం
వ్యాకరణాంశాలు	అనిశ్చితం	అనిశ్చితం	జాతీయాల గుర్తింపు, వాటి మూలకథలు

Prep strategy

కిష్కింధాకాండంలోని ఘట్టాలను (హనుమంతుని పరిచయం మొదలు జాంబవంతుని ప్రేరణ వరకూ) క్రమంలో గుర్తుంచుకోండి
వాలి వధ చుట్టూ ఉన్న నైతిక వాదనలను (వాలి ఆరోపణ, రాముని సమాధానం) రెండు వైపులా అర్థం చేసుకోండి
'సుగ్రీవాజ్ఞ' జాతీయాన్ని దాని మూలకథతో సహా గుర్తుంచుకోండి
ఈ ఉపవాచకంపై ప్రధాన పాఠాల అంతటి ఖచ్చితమైన మార్కుల హామీ లేదని గుర్తుంచుకుని, ప్రధాన 11 పాఠాలకే ఎక్కువ సమయం కేటాయించండి

Where this shows up in the real world

This chapter isn't just an exam topic — it lives in the world around you.

'సుగ్రీవాజ్ఞ' వంటి జాతీయాలను నిత్యజీవితంలో సందర్భోచితంగా …

'సుగ్రీవాజ్ఞ' వంటి జాతీయాలను నిత్యజీవితంలో సందర్భోచితంగా వాడుకునే అవకాశం

జాంబవంతుడు హనుమంతుని ప్రేరేపించిన తీరు నుండి నాయకత్వం

జాంబవంతుడు హనుమంతుని ప్రేరేపించిన తీరు నుండి నాయకత్వం, ప్రేరణ నైపుణ్యాలను నేర్చుకోవడం

వాలి వధ చుట్టూ ఉన్న నైతిక చర్చ ద్వారా న్యాయం-ధర్మం సంక్లి…

వాలి వధ చుట్టూ ఉన్న నైతిక చర్చ ద్వారా న్యాయం-ధర్మం సంక్లిష్టతలను విశ్లేషించడం నేర్చుకోవడం

కథా క్రమాన్ని అర్థం చేసుకుని సొంతంగా వ్యాసరచన

కథా క్రమాన్ని అర్థం చేసుకుని సొంతంగా వ్యాసరచన, కథాకథన నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకోవడం

Exam strategy

Battle-tested tips from teachers and toppers for this chapter.

ఈ ఉపవాచకం ప్రధాన 11 పాఠాలంత ఖచ్చితమైన మార్కుల హామీ లేనిది గుర్తుంచుకుని, ప్రధాన పాఠాలకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వండి

కథా ఘట్టాలను క్రమంలో (హనుమంతుని పరిచయం → వాలి వధ → సుగ్రీవాజ్ఞ → నలుదిక్కుల సేనలు → సంపాతి) గుర్తుంచుకోండి

వాలి వధ నైతిక ప్రశ్నను ఇరువైపులా వాదనలతో సమతుల్యంగా రాయగలగాలి

సమయం తక్కువగా ఉంటే జాతీయాల మూలకథలను (సుగ్రీవాజ్ఞ) క్లుప్తంగా రాయండి

Going beyond the textbook

For olympiad aspirants and curious learners — topics that build on this chapter.

STRETCH

వాలి వధ నైతికతపై వేర్వేరు వ్యాఖ్యాతల అభిప్రాయాలను పరిశోధించి ఒక వ్యాసం రాయండి

STRETCH

హనుమంతుని వాక్చాతుర్యాన్ని (ఈ కాండంలో కనిపించినది) సుందరకాండంలో లంకలో అతను మాట్లాడే తీరుతో పోల్చండి

STRETCH

సుగ్రీవుడు, వాలి పాత్రల నాయకత్వ శైలిని పోల్చుతూ విశ్లేషించండి

STRETCH

'సుగ్రీవాజ్ఞ' వంటి రామాయణ మూలాలున్న ఇతర తెలుగు జాతీయాల జాబితాను విస్తరించండి

Where else this chapter is tested

CBSE board isn't the only one — other exams test this chapter too.

తెలంగాణ SSC పరీక్ష — తెలుగు (ప్రథమ భాష), ఉపవాచక అవగాహన ప్రశ్నలు (అనిశ్చిత వెయిటేజీ)

సాంస్కృతిక పోటీలు — రామాయణ కథ ఆధారిత క్విజ్‌లు, వ్యాసరచన పోటీలు

సాంఘిక శాస్త్రం పరీక్షలు — భారతీయ ఇతిహాసాలు, నాయకత్వ విలువలు అంశాలు

AI helpers for this chapter

Generate more practice on the fly, or have the chapter explained at a different level.

⚡

Generate 5 more questions

Fresh MCQs + short-answer items based on this chapter, plus answer keys.

🧠

Explain at a different level

Re-explain the chapter at the level you actually want.

📝 My notes

Saved on this device — sign in to sync · how this works

0/600

Questions students ask

The real ones — pulled from the Q&A community and tutor sessions.

కాదు. ఇది 11 ప్రధాన పాఠాల తరువాత పుస్తకం చివర ఇచ్చిన ఉపవాచకం (సప్లిమెంటరీ రీడర్) — 'మన ఇతిహాసం రామాయణం'లో ఆరు కాండల్లో నాలుగోది. మార్కుల విభజన పట్టికలో ప్రధాన పాఠాల మాదిరిగా చూపబడలేదు.

పాఠం రెండు వైపులా వాదనలు చూపిస్తుంది — వాలి దీన్ని అధర్మంగా, 'దొంగదెబ్బ'గా అభివర్ణిస్తే, రాముడు సోదరుని భార్యను చెరపట్టిన అధర్మానికి తగిన శిక్షగా సమర్థించుకున్నాడు. ఇది రామాయణంలో చర్చనీయాంశంగా మిగిలిన సంక్లిష్ట నైతిక ప్రశ్న.

ఇది ఉపవాచకం కావడం వల్ల, ప్రధాన పాఠాల మాదిరిగా మార్కుల విభజన పట్టికలో చూపబడలేదు. అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం లేకుండా దీని పరీక్షా ప్రాధాన్యతను ఖచ్చితంగా చెప్పలేము.

అవును — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకంలోని పేజీలు 140-144 నేరుగా చదివి రాయబడింది.

Practice more, ask doubts, find a tutor

Telangana (TSBIE) Class 10 mock tests

Telangana (TSBIE) Class 10 PYQs

Ask in Q&A

Telugu flashcards

Related chapters

Students who read కిష్కింధాకాండం — వాల్మీకి రామాయణం (సంక్షిప్త వచనరూపం) usually read these next.

దానశీలము — బమ్మెర పోతన

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మొదటి పాఠం — బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం అష్టమ స్కంధంలోని 'వామన చరిత్ర'లో భాగం. బలి చక్రవర్తి వామనునికి మూడడుగుల నేల దానమివ్వటం, శుక్రాచార్యుని హెచ్చరిక, బలి యొక్క అచంచలమైన సత్యనిష్ఠ, వామనుని త్రివిక్రమ రూపం — అన్నీ తెలుగు వికీసోర్స్‌లోని మూల పద్యాల నుండి ఉదహరించబడ్డాయి.

ఎవరి భాష వాళ్ళకు వినసొంపు — దా॥ సామల సదాశివ

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని రెండవ పాఠం — బహుభాషా పండితుడు దా॥ సామల సదాశివ తన 'యాది' వ్యాససంపుటి నుండి రాసిన భాషావ్యాసం. ప్రతి ప్రాంతపు, ప్రతి భాషకు దాని సొంత పలుకుబడి, నుడికారం ఎంత మధురంగా ఉంటుందో వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా చెప్పే వ్యాసం — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

భిక్ష — శ్రీనాథుడు

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని పదవ పాఠం — కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఒక ఘట్టం. వేదవ్యాస మహర్షి కాశీలో భిక్ష దొరకక కోపంతో నగరాన్ని శపించబోగా, పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో వచ్చి ఆకలి వివేకాన్ని ఎలా కప్పివేస్తుందో బోధించి, ఆతిథ్యమిచ్చిన కథ — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మూడవ పాఠం — దాశరథి కృష్ణమాచార్య రచించిన 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి నుండి తీసుకున్న ఆధునిక పద్యాలు. కాకతీయుల కాలం నుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు తెలంగాణ వీరుల చరిత్రను, త్యాగాలను కీర్తించే గేయాలివి — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.